De Belgische douane heeft sinds begin 2024 zeventien keer gebruikgemaakt van een apparaat dat vergrendelde smartphones kan openen. Het gaat om de zogenoemde Graykey, ontwikkeld door het Amerikaanse Grayshift, tegenwoordig onderdeel van Magnet Forensics. Het systeem gebruikt kwetsbaarheden in besturingssystemen om toegang te krijgen tot data op zowel Android- als iOS-toestellen.
Toestemming vereist
Volgens minister van Financiën Jan Jambon mag de tool alleen worden ingezet na goedkeuring van een magistraat. De douane gebruikt het hulpmiddel uitsluitend bij onderzoeken naar ernstige fraudezaken. Het kabinet benadrukt dat de Graykey nooit mag worden toegepast bij gewone belastingcontroles of lichte overtredingen.
Kostbare investering
De Belgische overheid betaalt 64.000 euro voor het gebruik van het toestel over vier jaar. De investering moet de douane helpen bij complexe onderzoeken naar onder meer accijnsfraude en belastingontduiking. Toch roept het gebruik vragen op in de Kamer.
Zorgen over privacy
Volksvertegenwoordiger Vincent Van Quickenborne uit zijn bezorgdheid over de privacy van burgers. Hij wijst erop dat een smartphone vaak een compleet beeld geeft van iemands persoonlijk leven. Hij wil meer transparantie over de omstandigheden waarin de Graykey wordt ingezet, en vraagt een duidelijk overzicht van de betrokken onderzoeken.
Breder gebruik
Niet alleen de douane maakt gebruik van dergelijke technologie. Ook politiezones gebruiken vergelijkbare tools, vaak van het Israëlische bedrijf Cellebrite. Of de Graykey in de toekomst ook bij andere Belgische diensten terechtkomt, is nog niet bekend.
Achter de techniek
De Graykey werkt door beveiligingslekken in telefoons te misbruiken, vaak nog voordat producenten als Apple of Google updates kunnen uitrollen. Zulke kwetsbaarheden worden soms verkocht door onderzoekers aan bedrijven die er miljoenen mee verdienen. Vooral oudere toestellen blijken gevoeliger voor dit type ontgrendeling.
Het debat over het evenwicht tussen opsporing en privacy lijkt daarmee opnieuw op te laaien in België. De douane houdt echter vol dat de inzet van de Graykey juridisch sluitend en proportioneel is.